Karevorinfo  Իրադարձություններ  432

Միլիարդներ՝ ընդդեմ կորոնաճգնաժամի. պետական աջակցության ծրագրերը ձախողվե՞լ են, թե՞ հաջողվել. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Միլիարդներ՝ ընդդեմ կորոնաճգնաժամի. պետական աջակցության ծրագրերը ձախողվե՞լ են, թե՞ հաջողվել. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Միլիարդներ՝ ընդդեմ կորոնաճգնաժամի. պետական աջակցության ծրագրերը ձախողվե՞լ են, թե՞ հաջողվել. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ
17:10 երկուշաբթի, 07 սեպտեմբերի, 2020 թ.
Միլիարդներ՝ ընդդեմ կորոնաճգնաժամի. պետական աջակցության ծրագրերը ձախողվե՞լ են, թե՞ հաջողվել. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

«Մոտավորապես 25 մլրդ դրամ հրատապ բիզնեսին աջակցություն ցուցաբերելու փաթեթ կգործարկվի: Եվս 25 մլրդ դրամի սոցիալական աջակցության փաթեթ կունենանք պատրաստ, որը կօգտագործվի ըստ անհրաժեշտության: Եվ երրորդը՝ կունենանք մոտավորապես 80 մլրդ դրամի հիմնադրամ, որը նպատակադրված կլինի տնտեսության վերաձևավորմանը և կարգաբերմանը հետ ճգնաժամային ժամանակների պարամետրերին համապատասխան», – Հայաստանում կորոնավիրուսի տարածման սկզբնական շրջանում՝ մարտի վերջին, հայտարարել էր ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

5 ամիս անց՝ օգոստոսին, նա արձանագրեց, որ այս ճգնաժամային շրջանում տնտեսություն է ներարկվել 144.5 մլրդ դրամ, որից սոցիալական միջոցառումների շրջանակում ծախսվել է 26.2 մլրդ դրամ, տնտեսական միջոցառումների շրջանակում՝ 17.5 մլրդ դրամ, ևս գրեթե 20 մլրդ դրամ փոխառու միջոցներ են տրամադրվել:

«Արձանագրենք, որ 144,5 մլրդ դրամ, ըստ էության, ներարկել ենք տնտեսություն այս ճգնաժամային շրջանում, որը կարծում եմ բավական շոշափելի գումար է Հայաստանի չափանիշներով»,- օգոստոսի 13-ի կառավարության նիստում նշեց Նիկոլ Փաշինյանը:

Մինչ օրս կառավարությունը հաստատել է պետական աջակցության 24 ծրագիր, որից 11-ը՝ սոցիալական, 13-ը՝ տնտեսական:

Արդյոք արդյունավե՞տ են եղել այդ ծրագրերը, որքա՞ն մարդ է օգտվել այս ընթացքում պետական աջակցությունից և քանի՞ հայտ է մերժել կառավարությունը:

Շոկային իրավիճակում իշխանությունը տնտեսության առավել կայուն հենասյուներ է համարել բանկերը, որոնց միջոցով էլ տնտեսվարողներին տրամադրել է վարկային ռեսուրսներ: Պաշտոնյաները վստահեցնում են՝ եթե որևէ մեկը չի կարողացել աջակցություն ստանալ, դա միայն այն պատճառով, որ բանկի հետ չի կարողացել համաձայնություն ձեռք բերել:

Անմիջապես էկոնոմիկայի նախարարությունից աջակցություն է տրամադրվել 3-րդ և 19-րդ միջոցառումների դեպքում՝ ՓՄՁ-ներին և 0-ից բիզնես ստեղծելու ծրագրերին: Ըստ այդմ՝ մինչ օրս ստացվել է 2316 դիմում, որի մոտ 40 %-ը՝ 939 դիմում, մերժվել է:

ՀՀ էկոնոմիկայի փոխնախարար Ավագ Ավանեսյանը Factor.am-ի հետ զրույցում նշեց տարբեր պատճառներ՝ ոլորտը կամ ընկերության շրջանառությունը չի համապատասխանել պահանջներին, հարկային ոչ բարվոք պատմություն են ունեցել և այլն: Հնչող քննադատությունները, որ կառավարության աջակցությունն արդյունավետ չէ, անհրաժեշտ էր, օրինակ, բիզնեսին 1 տարով ազատել հարկերից, փոխնախարարի կարծիքով, բովանդակային խոսակցություն կարող են դառնալ այն ժամանակ, երբ կամփոփվեն արդյունքները. «Եթե խոսքը գնում է բոլոր հարկատուներին բոլոր հարկերից ազատելու մասին, շատ լավ: Սոցիալական ծախսերը որտեղի՞ց ենք անելու: Պարտք պետք է հավաքե՞նք: Որն էր ճիշտ, որը սխալ՝ ժամանակը ցույց կտա»:

Համավարակի հաղթահարումից հետո կառավարությունը մտադիր է իրականացնել հակաճգնաժամային միջոցառումների արդյունավետության վերլուծություն: Մինչ այդ, վստահեցնում է պաշտոնյան, մեր երկրում տրամադրված պետական աջակցությունը շատ դեպքերում չի զիջում այլ երկրների փորձին. «Օրինակ՝ ԱՄՀ-ի զեկույցը ասում է՝ հարկային արտոնություններ, վարկեր են տվել, չեղարկել են որոշակի վճարումներ և այլն: Մեր դեպքում վարկավորման գործիքներն են կիրառվել, ինչպես նաև սոցիալական աջակցության գործիքներին է բավականին մեծ ուշադրություն դարձվել»:

ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունն աջակցություն է տրամադրել շուրջ 483 հազար քաղաքացու, մերժել՝մոտ 401 հազար դիմում: «Ամենամեծ բաժինը մերժումների ընկել է 9-րդ ծրագրին՝ շուրջ 190 հազար: Ի դեպ, մենք նկատի ունենք քաղաքացի, իսկ դիմումները հասել են նույնիսկ 1 մլն, քանի որ նույն անձը բազմաթիվ անգամ դիմում է գրել: Բոլոր դեպքերում մենք ունենք հստակ հիմնավոր մերժումներ, որոնք միանշանակ համապատասխանում են ծրագրի պայմաններին»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Սոցիալական ապահովության ծառայության պետ Անի Ամիրշադյանը:

Մերժումների պատճառները հիմնականում ՊԵԿ-ի բազայում գրանցված աշխատողների, պետռեգիստրում քաղաքացիների անունների անհամապատասխանություններն են եղել: Ընդհանուր առմամբ, ծառայության պետի կարծիքով, բյուջեի սահմանափակ ռեսուրսների պարագայում քաղաքացիներին տրամադրված աջակցությունն արդյունավետ է եղել. «Եթե ունենայինք անսահմանափակ միջոցներ, բնականաբար՝ շատ ցանկալի կլիներ անսահմանափակ քանակով շատ ավելի մեծ աջակցություն տրամադրեինք: Սոցիալական աջակցության ծրագրերով շուրջ 21 մլրդ ենք տրամադրել, որը պետության համար մեծ գումար է: Հետևաբար՝ մենք ունենք խնդիր առկա միջոցների արդյունավետ բաշխման»:

ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արմեն Եղիազարյանը կառավարության աջակցությունն արդյունավետ չի համարում. «Դրանք անարդյունավետ ծրագրեր են, շատ բարդեցված են և դրա փոխարեն կարելի էր ուղղակիորեն մարդկանց տալ ֆինանսական օգնություն՝ առանց բարդությունների: Այս ծրագրերի արդյունքում բազմաթիվ մարդիկ խճճվեցին: Կորոնավիրուսի պրոցեսը մենք գնահատում ենք, որ ձախողվել է ամբողջ իր մոդելով, և դրա հետ կապված կա քննիչ հանձնաժողով, որի կազմը կհաստատվի սեպտեմբերին, և մենք ավելի մանրակրկիտ կքննենք ու կներկայացնենք ինչ է իրականում տեղի ունեցել»:

ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Գևորգ Պապոյանը հորդորում է սպասել արդյունքների ամփոփմանը: Ըստ նրա՝ կորոնավիրուսը ստեղծել է տնտեսական այնպիսի խնդիրներ, որոնք ոչ միայն Հայաստանի, այլև աշխարհի գրեթե բոլոր երկրների համար տնտեսական անկման պատճառ են լինելու, օրինակ՝ եթե Հայաստանում կանխատեսվում է 4.9 % տնտեսական անկում, ապա ԱՄՆ-ում՝ 8%, ԵՄ-ում՝ 10%-ից ավելի, և այլն. «Մենք ուրիշ թերացումներ ենք ունեցել, օրինակ՝ երեխաների համար տրվող միանվագ գումարները չպետք է կանխիկ տրամադրվեին: Դրանք պետք է տրամադրվեին անկանխիկ եղանակով, ով հաշիվ չուներ, պետք է գնար բացեր և այդ ժամանակ մենք կխուսափեինք բանկերի դիմաց հերթերից և չէինք ունենա մայիսի կամ հունիսի կորոնավիրուսի թվերի այդ կտրուկ ավելացումները: Նույն ընդդիմադիրների՝ տվեք, տվեք, տվեք, այդպեսչի, դա միայն գումարը չի, այլ՝ ինչ ռիսկեր է բերում: Մենք գումարը տվեցինք, բայց դա բերեց նաև այլ ռիսկերի, որոնք այդ պահին միգուցե չէին հաշվարկվել»:

Թե ե՞րբ թագավարակը  կդադարի թագավորել աշխարհում, որևէ մեկը չի կարող ասել: Պաշտոնյաները հավաստիացնում են միայն, որ ստեղծված առողջապահական ճգնաժամի ավարտից հետո կվերանա նաև տնտեսական ճգնաժամը:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

Գայանե Խաչատրյան

Միլիարդներ՝ ընդդեմ կորոնաճգնաժամի. պետական աջակցության ծրագրերը ձախողվե՞լ են, թե՞ հաջողվել. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

«Մոտավորապես 25 մլրդ դրամ հրատապ բիզնեսին աջակցություն ցուցաբերելու փաթեթ կգործարկվի: Եվս 25 մլրդ դրամի սոցիալական աջակցության փաթեթ կունենանք պատրաստ, որը կօգտագործվի ըստ անհրաժեշտության: Եվ երրորդը՝ կունենանք մոտավորապես 80 մլրդ դրամի հիմնադրամ, որը նպատակադրված կլինի տնտեսության վերաձևավորմանը և կարգաբերմանը հետ ճգնաժամային ժամանակների պարամետրերին համապատասխան», – Հայաստանում կորոնավիրուսի տարածման սկզբնական շրջանում՝ մարտի վերջին, հայտարարել էր ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

5 ամիս անց՝ օգոստոսին, նա արձանագրեց, որ այս ճգնաժամային շրջանում տնտեսություն է ներարկվել 144.5 մլրդ դրամ, որից սոցիալական միջոցառումների շրջանակում ծախսվել է 26.2 մլրդ դրամ, տնտեսական միջոցառումների շրջանակում՝ 17.5 մլրդ դրամ, ևս գրեթե 20 մլրդ դրամ փոխառու միջոցներ են տրամադրվել:

«Արձանագրենք, որ 144,5 մլրդ դրամ, ըստ էության, ներարկել ենք տնտեսություն այս ճգնաժամային շրջանում, որը կարծում եմ բավական շոշափելի գումար է Հայաստանի չափանիշներով»,- օգոստոսի 13-ի կառավարության նիստում նշեց Նիկոլ Փաշինյանը:

Մինչ օրս կառավարությունը հաստատել է պետական աջակցության 24 ծրագիր, որից 11-ը՝ սոցիալական, 13-ը՝ տնտեսական:

Արդյոք արդյունավե՞տ են եղել այդ ծրագրերը, որքա՞ն մարդ է օգտվել այս ընթացքում պետական աջակցությունից և քանի՞ հայտ է մերժել կառավարությունը:

Շոկային իրավիճակում իշխանությունը տնտեսության առավել կայուն հենասյուներ է համարել բանկերը, որոնց միջոցով էլ տնտեսվարողներին տրամադրել է վարկային ռեսուրսներ: Պաշտոնյաները վստահեցնում են՝ եթե որևէ մեկը չի կարողացել աջակցություն ստանալ, դա միայն այն պատճառով, որ բանկի հետ չի կարողացել համաձայնություն ձեռք բերել:

Անմիջապես էկոնոմիկայի նախարարությունից աջակցություն է տրամադրվել 3-րդ և 19-րդ միջոցառումների դեպքում՝ ՓՄՁ-ներին և 0-ից բիզնես ստեղծելու ծրագրերին: Ըստ այդմ՝ մինչ օրս ստացվել է 2316 դիմում, որի մոտ 40 %-ը՝ 939 դիմում, մերժվել է:

ՀՀ էկոնոմիկայի փոխնախարար Ավագ Ավանեսյանը Factor.am-ի հետ զրույցում նշեց տարբեր պատճառներ՝ ոլորտը կամ ընկերության շրջանառությունը չի համապատասխանել պահանջներին, հարկային ոչ բարվոք պատմություն են ունեցել և այլն: Հնչող քննադատությունները, որ կառավարության աջակցությունն արդյունավետ չէ, անհրաժեշտ էր, օրինակ, բիզնեսին 1 տարով ազատել հարկերից, փոխնախարարի կարծիքով, բովանդակային խոսակցություն կարող են դառնալ այն ժամանակ, երբ կամփոփվեն արդյունքները. «Եթե խոսքը գնում է բոլոր հարկատուներին բոլոր հարկերից ազատելու մասին, շատ լավ: Սոցիալական ծախսերը որտեղի՞ց ենք անելու: Պարտք պետք է հավաքե՞նք: Որն էր ճիշտ, որը սխալ՝ ժամանակը ցույց կտա»:

Համավարակի հաղթահարումից հետո կառավարությունը մտադիր է իրականացնել հակաճգնաժամային միջոցառումների արդյունավետության վերլուծություն: Մինչ այդ, վստահեցնում է պաշտոնյան, մեր երկրում տրամադրված պետական աջակցությունը շատ դեպքերում չի զիջում այլ երկրների փորձին. «Օրինակ՝ ԱՄՀ-ի զեկույցը ասում է՝ հարկային արտոնություններ, վարկեր են տվել, չեղարկել են որոշակի վճարումներ և այլն: Մեր դեպքում վարկավորման գործիքներն են կիրառվել, ինչպես նաև սոցիալական աջակցության գործիքներին է բավականին մեծ ուշադրություն դարձվել»:

ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունն աջակցություն է տրամադրել շուրջ 483 հազար քաղաքացու, մերժել՝մոտ 401 հազար դիմում: «Ամենամեծ բաժինը մերժումների ընկել է 9-րդ ծրագրին՝ շուրջ 190 հազար: Ի դեպ, մենք նկատի ունենք քաղաքացի, իսկ դիմումները հասել են նույնիսկ 1 մլն, քանի որ նույն անձը բազմաթիվ անգամ դիմում է գրել: Բոլոր դեպքերում մենք ունենք հստակ հիմնավոր մերժումներ, որոնք միանշանակ համապատասխանում են ծրագրի պայմաններին»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Սոցիալական ապահովության ծառայության պետ Անի Ամիրշադյանը:

Մերժումների պատճառները հիմնականում ՊԵԿ-ի բազայում գրանցված աշխատողների, պետռեգիստրում քաղաքացիների անունների անհամապատասխանություններն են եղել: Ընդհանուր առմամբ, ծառայության պետի կարծիքով, բյուջեի սահմանափակ ռեսուրսների պարագայում քաղաքացիներին տրամադրված աջակցությունն արդյունավետ է եղել. «Եթե ունենայինք անսահմանափակ միջոցներ, բնականաբար՝ շատ ցանկալի կլիներ անսահմանափակ քանակով շատ ավելի մեծ աջակցություն տրամադրեինք: Սոցիալական աջակցության ծրագրերով շուրջ 21 մլրդ ենք տրամադրել, որը պետության համար մեծ գումար է: Հետևաբար՝ մենք ունենք խնդիր առկա միջոցների արդյունավետ բաշխման»:

ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արմեն Եղիազարյանը կառավարության աջակցությունն արդյունավետ չի համարում. «Դրանք անարդյունավետ ծրագրեր են, շատ բարդեցված են և դրա փոխարեն կարելի էր ուղղակիորեն մարդկանց տալ ֆինանսական օգնություն՝ առանց բարդությունների: Այս ծրագրերի արդյունքում բազմաթիվ մարդիկ խճճվեցին: Կորոնավիրուսի պրոցեսը մենք գնահատում ենք, որ ձախողվել է ամբողջ իր մոդելով, և դրա հետ կապված կա քննիչ հանձնաժողով, որի կազմը կհաստատվի սեպտեմբերին, և մենք ավելի մանրակրկիտ կքննենք ու կներկայացնենք ինչ է իրականում տեղի ունեցել»:

ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Գևորգ Պապոյանը հորդորում է սպասել արդյունքների ամփոփմանը: Ըստ նրա՝ կորոնավիրուսը ստեղծել է տնտեսական այնպիսի խնդիրներ, որոնք ոչ միայն Հայաստանի, այլև աշխարհի գրեթե բոլոր երկրների համար տնտեսական անկման պատճառ են լինելու, օրինակ՝ եթե Հայաստանում կանխատեսվում է 4.9 % տնտեսական անկում, ապա ԱՄՆ-ում՝ 8%, ԵՄ-ում՝ 10%-ից ավելի, և այլն. «Մենք ուրիշ թերացումներ ենք ունեցել, օրինակ՝ երեխաների համար տրվող միանվագ գումարները չպետք է կանխիկ տրամադրվեին: Դրանք պետք է տրամադրվեին անկանխիկ եղանակով, ով հաշիվ չուներ, պետք է գնար բացեր և այդ ժամանակ մենք կխուսափեինք բանկերի դիմաց հերթերից և չէինք ունենա մայիսի կամ հունիսի կորոնավիրուսի թվերի այդ կտրուկ ավելացումները: Նույն ընդդիմադիրների՝ տվեք, տվեք, տվեք, այդպեսչի, դա միայն գումարը չի, այլ՝ ինչ ռիսկեր է բերում: Մենք գումարը տվեցինք, բայց դա բերեց նաև այլ ռիսկերի, որոնք այդ պահին միգուցե չէին հաշվարկվել»:

Թե ե՞րբ թագավարակը  կդադարի թագավորել աշխարհում, որևէ մեկը չի կարող ասել: Պաշտոնյաները հավաստիացնում են միայն, որ ստեղծված առողջապահական ճգնաժամի ավարտից հետո կվերանա նաև տնտեսական ճգնաժամը:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

Գայանե Խաչատրյան